Stip-Methode, de podcast
Deze podcast neemt u mee in de wereld van de STIP-Methode: een wetenschappelijk onderbouwde, persoonsgerichte aanpak voor het voorkomen en behandelen van onbegrepen gedrag bij mensen met dementie.
Chapter 1
Grip op Onbegrepen Gedrag
James
Welkom bij deze speciale editie van Grip op Onbegrepen Gedrag.
James
We nemen je mee in één complete reis door de STIP-Methode. Een methode die zorgprofessionals helpt om onbegrepen gedrag bij mensen met dementie beter te begrijpen, te voorkomen en waar nodig te behandelen.
James
Of je nu verzorgende bent, verpleegkundige, specialist ouderengeneeskunde, psycholoog, leidinggevende of mantelzorger, deze podcast helpt je om met andere ogen naar gedrag te kijken.
James
Want achter ieder gedrag zit een mens.
James
En achter ieder mens zit een verhaal.
James
Ik ga hierover in gesprek met onze expert.
James
Welkom.
Ruth
Dank je wel.
Ruth
Fijn om hier te zijn.
Ruth
De STIP-Methode is uiteindelijk geen methode over gedrag.
Ruth
Het is een methode over mensen.
Ruth
En juist daarom maakt ze vaak zoveel verschil in de praktijk
James
Laten we beginnen bij het begin.
James
Waarom is deze methode eigenlijk ontwikkeld?
Ruth
Omdat we in de zorg heel vaak gedrag zien dat lastig, ingewikkeld of verstorend wordt genoemd.
Ruth
Iemand roept voortdurend.
Ruth
Iemand wordt agressief.
Ruth
Iemand loopt weg.
Ruth
Iemand wordt achterdochtig.
Ruth
Iemand valt medewerkers lastig met steeds dezelfde vraag.
Ruth
We noemen dat vaak probleemgedrag.
Ruth
Maar daarmee beschrijven we vooral het effect dat het gedrag heeft op de omgeving.
Ruth
Niet wat het voor de cliënt betekent.
James
Dus eigenlijk kijken we vaak naar ons eigen probleem?
Ruth
Ja.
Ruth
En dat is heel menselijk.
Ruth
Maar het helpt ons niet altijd verder.
Ruth
STIP nodigt ons uit om nieuwsgierig te worden.
Ruth
Waarom doet iemand wat hij doet?
Ruth
Wat probeert deze persoon ons te vertellen?
Ruth
Wat zit er achter het gedrag?
Ruth
Want gedrag ontstaat nooit zomaar.
James
Daarmee verschuift de aandacht van bestrijden naar begrijpen.
Ruth
Precies.
Ruth
En daar begint goede zorg
James
# Wat is onbegrepen gedrag?
James
Laten we daar eens verder op ingaan.
James
Wat verstaan we precies onder onbegrepen gedrag?
Ruth
Onbegrepen gedrag is gedrag waarvan we de oorzaak nog niet begrijpen.
Ruth
Dat klinkt misschien simpel.
Ruth
Maar het maakt een enorm verschil.
Ruth
Want zodra je begrijpt waar gedrag vandaan komt, verandert ook je reactie.
James
Kun je voorbeelden geven?
Ruth
Zeker.
Ruth
Denk aan:
Ruth
- dwalen
Ruth
- roepen
Ruth
- claimen
Ruth
- agressie
Ruth
- depressiviteit
Ruth
- wantrouwen
Ruth
- hallucinaties
Ruth
- apathie
Ruth
- verzet tegen zorg
Ruth
Het interessante is dat deze gedragingen heel verschillende oorzaken kunnen hebben.
James
Zoals?
Ruth
Pijn.
Ruth
Eenzaamheid.
Ruth
Trauma.
Ruth
Angst.
Ruth
Overprikkeling.
Ruth
Onderprikkeling.
Ruth
Medicatie.
Ruth
Verlies.
Ruth
Misschien wel meerdere factoren tegelijk.
Ruth
Dat maakt het zo complex.
James
Dus iemand die agressief lijkt, kan eigenlijk bang zijn.
Ruth
Heel vaak zelfs.
Ruth
Of iemand die voortdurend roept, kan zich ontzettend alleen voelen.
Ruth
Gedrag is vaak de taal geworden van gevoelens die niet meer goed onder woorden gebracht kunnen worden.
James
Wat maakt de STIP-Methode anders dan andere benaderingen?
Ruth
De methode zet drie dingen centraal.
Ruth
Ten eerste preventie.
Ruth
Ten tweede persoonsgerichte zorg.
Ruth
Ten derde samenwerking.
James
Laten we beginnen met preventie.
Ruth
Veel zorgmodellen worden actief zodra gedrag escaleert.
Ruth
STIP begint veel eerder.
Ruth
Wanneer iemand minder slaapt.
Ruth
Vaker verdrietig lijkt.
Ruth
Zich terugtrekt.
Ruth
Onrustiger wordt.
Ruth
Dan zijn er vaak al signalen zichtbaar.
James
En persoonsgericht?
Ruth
Daarmee bedoelen we dat we niet vertrekken vanuit een diagnose.
Ruth
We vertrekken vanuit de mens.
Ruth
Wie is deze persoon?
Ruth
Hoe ziet zijn levensverhaal eruit?
Ruth
Wat zijn zijn waarden?
Ruth
Wat gaf betekenis aan zijn leven?
Ruth
Wat geeft veiligheid?
Ruth
Wat geeft stress?
James
Dus niet de dementie staat centraal?
Ruth
Nee.
Ruth
De mens staat centraal.
Ruth
Altijd.
James
Eén van de pijlers van de STIP-Methode is klinisch redeneren.
James
Wat is dat precies?
Ruth
Klinisch redeneren helpt zorgprofessionals om systematisch te onderzoeken wat er speelt.
Ruth
Binnen STIP gebruiken we daarvoor vijf fasen.
Ruth
A, B, C, D en E.
James
A - Detectie
Ruth
Alles begint met signaleren.
Ruth
Wat zien we?
Ruth
Wat verandert er?
Ruth
Wanneer begon het?
Ruth
Wie ziet het?
Ruth
Welke patronen zijn zichtbaar?
James
Dus observeren zonder direct conclusies te trekken.
Ruth
Exact.
James
B - Analyse
Ruth
Daarna volgt analyse.
Ruth
Nu gaan we proberen te begrijpen waarom het gedrag ontstaat.
Ruth
Welke factoren spelen een rol?
Ruth
Wat weten we al?
Ruth
Wat moeten we nog onderzoeken?
James
C - Behandeling
Ruth
Op basis van de analyse maken we een plan.
Ruth
Doelen.
Ruth
Interventies.
Ruth
Afspraken.
Ruth
Verantwoordelijkheden.
Ruth
Alles wordt vastgelegd.
James
## D - Evaluatie
James
En daarna kijken we of het werkt?
Ruth
Precies.
Ruth
Niet op gevoel.
Ruth
Maar systematisch.
Ruth
Wat verandert er?
Ruth
Wat niet?
Ruth
Wat leren we hiervan?
James
E - Heranalyse
Ruth
Soms blijkt onze eerste hypothese niet helemaal juist.
Ruth
Dan beginnen we opnieuw.
Ruth
Dat is geen mislukking.
Ruth
Dat is professioneel werken.
James
De Zeven Dimensies
James
Een van de meest bijzondere onderdelen van STIP is de DSA-scan.
Ruth
Dat klopt.
Ruth
Daarmee onderzoeken we zeven dimensies van het leven.
Ruth
Omdat gedrag bijna nooit één oorzaak heeft.
Ruth
1. Somatische dimensie
Ruth
Pijn.
Ruth
Koorts.
Ruth
Medicatie.
Ruth
Vermoeidheid.
Ruth
Lichamelijke aandoeningen.
James
Een simpele urineweginfectie kan al gedrag beïnvloeden.
Ruth
Absoluut.
James
2. Cognitieve dimensie
Ruth
Geheugen.
Ruth
Oriëntatie.
Ruth
Inzicht.
Ruth
Concentratie.
Ruth
Probleemoplossend vermogen.
James
3. Communicatiedimensie
Ruth
Kan iemand zichzelf begrijpelijk maken?
Ruth
Begrijpt iemand wat anderen bedoelen?
James
4. Persoonlijkheidsdimensie
James
Dit stuk wordt vaak onderschat.
Ruth
Zeker.
Ruth
Mensen blijven zichzelf.
Ruth
Iemand die zijn leven lang behoefte had aan controle, verliest die behoefte niet door dementie.
James
5. Belevingsdimensie
Ruth
Hoe voelt iemand zich?
Ruth
Angstig?
Ruth
Verdrietig?
Ruth
Boos?
Ruth
Onveilig?
Ruth
Wantrouwend?
James
6. Sociale dimensie
Ruth
Welke relaties zijn belangrijk?
Ruth
Hoe ziet het netwerk eruit?
Ruth
Hoe is de omgeving georganiseerd?
James
7. Levensgeschiedenis
Ruth
Misschien wel de meest onderschatte dimensie.
Ruth
Het verleden reist met mensen mee.
Ruth
Ook wanneer herinneringen vervagen.
James
Laten we hier iets langer bij stilstaan.
James
Waarom is de levensgeschiedenis zo belangrijk?
Ruth
Omdat gedrag vaak niet uitsluitend wordt veroorzaakt door wat vandaag gebeurt.
Ruth
Mensen reageren vanuit hun hele leven.
James
Kun je een voorbeeld geven?
Ruth
Een cliënt raakt overstuur zodra iemand achter hem staat.
Ruth
Later blijkt dat hij tijdens de oorlog traumatische ervaringen heeft gehad.
Ruth
Of een vrouw raakt in paniek wanneer iemand haar helpt met wassen.
Ruth
Daar blijkt later misbruik in haar verleden achter te zitten.
James
Dan krijgt gedrag ineens een heel andere betekenis.
Ruth
Precies.
Ruth
En daardoor veranderen ook de oplossingen.
James
De tweede grote pijler van STIP heet Stepped Care.
Ruth
Dat betekent dat je altijd begint met de minst ingrijpende interventie.
Ruth
Pas wanneer nodig schaal je op.
James
Stap 1
James
Presentie
Ruth
Aanwezig zijn.
Ruth
Luisteren.
Ruth
Respectvol benaderen.
Ruth
Verbinding maken.
James
Klinkt eenvoudig.
Ruth
Maar onderschat het niet.
Ruth
Veel problemen worden hier al kleiner.
James
Stap 2
James
Persoonsgericht dagprogramma
Ruth
Structuur.
Ruth
Ritme.
Ruth
Betekenisvolle activiteiten.
Ruth
Aansluiten bij interesses en gewoonten.
James
Stap 3
James
Belevingsgerichte interventies
James
Wat houdt dat in?
Ruth
Je sluit aan bij de wereld zoals de cliënt die beleeft.
Ruth
Je gaat niet voortdurend corrigeren.
Ruth
Je probeert te begrijpen.
James
Stap 4
James
Specialistische interventies
Ruth
Denk aan:
Ruth
- psychologische behandeling
Ruth
- gespecialiseerde begeleiding
Ruth
- psychotherapie
Ruth
- medicatie
Ruth
Maar pas nadat eerdere stappen zorgvuldig zijn onderzocht.
James
Waarom lukt de methode alleen als teams samenwerken?
Ruth
Omdat niemand het volledige plaatje alleen ziet.
Ruth
De verzorgende ziet dagelijkse patronen.
Ruth
De psycholoog ziet emoties.
Ruth
De arts ziet medische factoren.
Ruth
Familie ziet het levensverhaal.
Ruth
Samen ontstaat de puzzel.
James
Dus eigenlijk heeft iedereen een stukje van de waarheid.
Ruth
Exact.
Ruth
En STIP brengt die stukjes samen.
Ruth
# De rol van mantelzorgers
James
Welke rol spelen familieleden?
Ruth
Een enorme rol.
Ruth
Mantelzorgers kennen vaak cruciale informatie.
Ruth
Ze weten wat iemand fijn vindt.
Ruth
Waar iemand trots op was.
Ruth
Waar iemand bang voor was.
Ruth
Welke gebeurtenissen veel indruk hebben gemaakt.
James
Zij vullen vaak de ontbrekende puzzelstukken aan.
Ruth
Precies.
Ruth
Daarom zijn zij geen bezoekers.
Ruth
Maar partners in zorg.
James
De rol van technologie
James
Hoe ondersteunt de STIP-App deze aanpak?
Ruth
Door observaties, analyses, afspraken en evaluaties systematisch vast te leggen.
Ruth
Daardoor ontstaat overzicht.
Ruth
En belangrijker:
Ruth
teamleden blijven dezelfde taal spreken.
James
Dat helpt om persoonsgerichte zorg beter vol te houden.
Ruth
Precies.
James
Werkt de Stip-App samen met het elektronisch cliënten dossier of in het kort CD?
Ruth
Jazeker, de Stip-App werkt als dashboard als het gaat om onbegrepen gedrag. En alles wat je daarin vast gelegd gaat automatisch naar het ECD.
James
Veel zorgprofessionals herkennen momenten waarop ze niet meer weten wat ze moeten doen.
Ruth
Dat noemen we handelingsverlegenheid.
Ruth
Je wilt helpen.
Ruth
Maar je hebt het gevoel dat niets werkt.
Ruth
De STIP-Methode geeft dan structuur.
Ruth
En structuur geeft vertrouwen.
James
Niet omdat alle antwoorden direct bekend zijn.
James
Maar omdat je weet hoe je moet zoeken.
Ruth
Dat is precies de kracht.
James
We zijn aan het einde gekomen van deze reis door de STIP-Methode.
James
Als je één boodschap zou willen meegeven aan de luisteraars, welke zou dat zijn?
Ruth
Dat gedrag nooit zomaar gedrag is.
Ruth
Gedrag is communicatie.
Ruth
Gedrag is betekenis.
Ruth
Gedrag vertelt een verhaal.
Ruth
Wanneer wij als zorgprofessionals bereid zijn om dat verhaal te onderzoeken, ontstaat er iets bijzonders.
Ruth
Dan verandert zorg van reageren naar begrijpen.
Ruth
Van bestrijden naar ondersteunen.
Ruth
Van frustratie naar verbinding.
James
En misschien wel van probleemgedrag naar menselijk gedrag.
Ruth
Mooi gezegd.
James
Dank voor het luisteren naar Grip op Onbegrepen Gedrag.
James
Hopelijk kijk je vanaf vandaag met nieuwe ogen naar gedrag.
James
Niet als een probleem dat opgelost moet worden.
James
Maar als een boodschap die begrepen wil worden.
Ruth
Voor meer informatie over de Stip Methode verwijzen we naar de websites: swbalans.nl en stipmethode.nl
James
Voor meer informatie over de Stip-App verwijzen we naar stip-app.nl.
James
Tot een volgende keer.